Zmiany w ubezpieczeniach społecznych w 2016 roku

Od 1 stycznia 2016 r. zaczną obowiązywać nowe przepisy ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2015 r. poz. 121 ze zm.) dotyczące obowiązku ubezpieczeń społecznych osób wykonujących umowy zlecenia.

Najważniejsze zmiany dotyczą rozszerzenia składkowania umów zleceń

Zmiany, które zaczną obowiązywać od nowego roku obejmą zleceniobiorców posiadających kilka tytułów do ubezpieczeń. W praktyce najczęściej będą to takie zbiegi:

  • kilka umów zleceń,
  • umowa zlecenia i praca nakładcza,
  • umowa zlecenia i działalność gospodarcza.

Do art. 9 doszedł bowiem ust. 2c na mocy którego, jeżeli z umowy zlecenia przychód osiągnięty w danym miesiącu okaże się niższy niż kwota minimalnego wynagrodzenia za pracę, a wykonawca miał jeszcze inne tytuły tj. wymienione w ust. 2 (np. inne umowy zlecenia czy działalność gospodarczą), to one też będą oskładkowane obowiązkowo, póki łączna podstawa wymiaru w danym miesiącu, z wszystkich lub określonych tytułów, osiągnie lub przewyższy pułap minimalnej stawki wynagrodzenia obowiązującej w 2016 r.

Kilka przykładów:

1. W styczniu 2016 r. osoba pracowała na podstawie dwóch umów zleceń. W tym miesiącu, z jednej otrzymała 1.000 zł, a z drugiej 500 zł. Obie umowy będą oskładkowane obowiązkowo, gdyż łącznie nie pozwoliły wykonawcy osiągnąć płacy minimalnej wynoszącej 1.850 zł.

2. W styczniu 2016 r. osoba pracowała na podstawie dwóch umów zleceń. W tym miesiącu, z jednej otrzymała 1.000 zł, a z drugiej 900 zł. Obie umowy będą oskładkowane obowiązkowo, gdyż ani jedna ani druga (pojedynczo) nie dorównały płacy minimalnej. Jedynie łącznie pozwoliły wykonawcy osiągnąć ten poziom, mimo iż suma przewyższa 1 850 zł.

3. W styczniu 2016 r. osoba pracowała na podstawie dwóch umów zleceń. W tym miesiącu, z jednej otrzymała 2.000 zł, a z drugiej 300 zł. W styczniu osoba podlega obowiązkowo ubezpieczeniom z jednej umowy tj. z tej wyżej płatnej.

4. W styczniu 2016 r. osoba pracowała na podstawie trzech umów zleceń. W tym miesiącu, z jednej otrzymała 500 zł, z drugiej 1.400 zł, a z trzeciej 2.000 zł. W styczniu osoba ma do wyboru dwie opcje:

  • podlega obowiązkowo ubezpieczeniom z jednej umowy za 2.000 zł, z pozostałych dobrowolnie albo
  • podlega obowiązkowo z dwóch umów dających łącznie 1.900 zł (500 zł + 1.400 zł), czyli nieco więcej niż minimum, a z ostatniej – dobrowolnie.

Nowe przepisy będą miały zastosowanie także w sytuacji, gdy osoba pracuje na umowę o pracę i w przeliczeniu na miesiąc nie osiąga wynagrodzenia minimalnego, ale oprócz etatu wykonuje jeszcze dwie lub więcej obcych umów zleceń. Wtedy obok stosunku pracy obowiązkowym tytułem do ubezpieczeń będą także umowy cywilne, jeżeli łączna podstawa wymiaru osiągnięta z nich w danym miesiącu nie da kwoty minimalnego wynagrodzenia.

Należy zaznaczyć, że dla rozstrzygnięcia czy i które umowy zlecenia bądź inne tytuły będą obowiązkowo oskładkowane istotny jest przychód stanowiący podstawę wymiaru składek emerytalno-rentowych uzyskany faktycznie w danym miesiącu.

Zdarza się bowiem, że wynagrodzenie ze zlecenia jest płatne dopiero po jego wykonaniu, a więc np. po kilku miesiącach po zawarciu umowy lub określono w umowie wynagrodzenie miesięczne, ale zostanie one wypłacone z opóźnieniem (w następnym miesiącu) albo w niższej wysokości ze względu np. na chorobę zleceniobiorcy.

Wówczas wysokość podstawy wymiaru w danym miesiącu ma wpływ na charakter ubezpieczeń w tym miesiącu.

Zleceniobiorcy będą musieli wszystkim swoim płatnikom dostarczać informacje miesięczne lub oświadczenia o uzyskanym przychodzie u każdego z nich. Jeżeli do opłacania składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe jest zobowiązany więcej niż jeden płatnik składek, składka jest opłacana przez każdego płatnika, chyba że ubezpieczony przedłoży płatnikowi dokumenty, z których wynika brak konieczności opłacania składek.

Jeśli dany zleceniodawca stwierdzi, że zgłosił wykonawcę do błędnych ubezpieczeń (np. tylko do obowiązkowego zdrowotnego, a powinien do obowiązkowych emerytalno-rentowych), będzie obowiązany do sporządzenia zmiany nie tylko w zgłoszeniu, ale również skorygowania raportów rozliczeniowych, jeśli takie zostały już przesłane do ZUS.

Od 1 stycznia 2016 r. płatnik będzie mógł wystąpić do ZUS o zweryfikowanie, czy prawidłowo rozliczył składki za zleceniobiorcę z kilkoma innymi tytułami lub zleceniami.

Tak wynika z nowego przepisu określonego w art. 34 ust. 4 ustawy o sus. ZUS, na wniosek płatnika składek, bada prawidłowość wykazanych przez tego płatnika składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ubezpieczonych zleceniobiorców uzyskujących również przychody z innych tytułów lub zleceń.

Jeżeli w wyniku sprawdzenia wysokości miesięcznej podstawy wymiaru składek ZUS stwierdzi błędne wykazanie składek, informuje o tym niezwłocznie płatnika składek i ubezpieczonego za pośrednictwem płatnika składek.

Wnioski do ZUS o wydanie interpretacji

Przedsiębiorca czy też osoba fizyczna prowadząca własną firmę może zwrócić się do ZUS, jeżeli ma problemy z prawidłową interpretacją obowiązujących przepisów, a także z bieżącymi rozliczeniami. Wystarczy, że złoży wniosek o wydanie interpretacji w indywidualnej sprawie, a ZUS ma obowiązek ustosunkować się do niej.

Z wnioskiem o wydane pisemnej interpretacji ma prawo wystąpić:

  • osoba fizyczna prowadząca własny biznes samodzielnie,
  • wspólnik spółki cywilnej
  • spółka prawa handlowego (z ograniczoną odpowiedzialnością, akcyjna, komandytowa, jawna partnerska) oraz
  • inne podmioty zobligowane do opłacania składek na ubezpieczenia społeczne i/lub zdrowotne, posiadające status przedsiębiorcy (np. spółdzielnie czy fundacje, których poboczna działalność jest działalnością gospodarczą).

Obecnie adresatem wniosków o wydanie pisemnych interpretacji w zakresie ubezpieczeń są dwa oddziały ZUS:

  • Oddział w Gdańsku
  • Oddział w Lublinie

Od 2011 r. tylko one rozpatrują wnioski. Jeśli płatnik złoży pismo w tej sprawie w innym oddziale ZUS niż ten kompetentny, to zostanie ono przekazane do tego właściwego.Jakie dane powinien zawierać wniosek?

Wniosek o wydanie interpretacji powinien zawierać następujące dane:

  • firmę przedsiębiorcy,
  • oznaczenie siedziby i adresu albo miejsca zamieszkania i adresu przedsiębiorcy,
  • numer identyfikacji podatkowej (NIP),
  • numer w rejestrze przedsiębiorców w Krajowym Rejestrze Sądowym albo w Ewidencji Działalności Gospodarczej,
  • adres do korespondencji w przypadku, gdy jest on inny niż adres siedziby albo adres zamieszkania przedsiębiorcy,
  • jeśli przedsiębiorca działa przez pełnomocnika – wskazanie danych osobowych oraz adresu ustanowionego pełnomocnika.

.

Wniosek o wydanie interpretacji może dotyczyć zaistniałego stanu faktycznego lub zdarzeń przyszłych. Stąd, w treści wniosku przedsiębiorca powinien też przedstawić jak najdokładniej stan faktyczny lub zdarzenie przyszłe oraz własne stanowisko w sprawie, do którego ZUS się ustosunkuje, a więc uzna je za prawidłowe lub nie.

Nie ma urzędowego, jednolitego wzoru formularza wniosku do ZUS o wydanie pisemnej interpretacji przepisów. Na stronie internetowej Zakładu jest co prawda wzór, ale przykładowy, a nie obowiązkowy.

Jednak należy pamiętać o zawarciu w nim wszystkich niezbędnych informacji, by wniosek nie został odrzucony.

Wniosek o wydanie interpretacji podlega opłacie w wysokości 40 zł, przy czym w przypadku wystąpienia w jednym wniosku odrębnych stanów faktycznych lub zdarzeń przyszłych opłata rośnie o kolejne 40 zł za każdy postawiony problem.

Opłatę należy wpłacić w terminie 7 dni od dnia złożenia wniosku. Za datę uiszczenia opłaty uznaje się datę uznania rachunku bankowego ZUS. Na wpłacie, w polu tytułem należy dodatkowo podać:

  • NIP wnioskodawcy oraz
  • sformułowanie „opłata za wniosek o wydanie interpretacji”

Należy zaznaczyć, że ZUS nie wypowie się w każdej sprawie postawionej przez płatnika. Zakres tematyki podlegającej rozstrzyganiu określa art. 83d ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2015 r. poz. 121 ze zm).

Zgodnie z nim, ZUS wydaje interpretacje indywidualne w zakresie:

  • obowiązku podlegania ubezpieczeniom społecznym,
  • zasad obliczania składek na: ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych oraz podstawy wymiaru tych składek.

Oznacza to, że można poprosić o odpowiedź np. na pytanie czy dane świadczenie dla pracownika/zleceniobiorcy podlega oskładkowaniu czy wyłączeniu z podstawy wymiaru składek społecznych. ZUS odpowie również czy nowy przedsiębiorca spełnia warunki do opłacania składek społecznych od ulgowej podstawy wymiaru, bądź też rozstrzygnie, który tytuł do ubezpieczeń jest obowiązkowy, jeżeli osoba ma ich więcej (tzw. zbieg).

Natomiast nie można się spodziewać wydania interpretacji m.in. w sprawach dotyczących:

  • objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym,
  • obowiązku opłacania przez przedsiębiorcę składek na Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych,
  • uznania danej pracy za pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze,
  • prawa do świadczeń (np. zasiłków), w tym ustalania zasad ich obliczania
  • zasad składania i wypełniania dokumentów ubezpieczeniowych,
  • możliwości zwrotu nienależnie opłaconych składek przez płatnika
  • zasad ustalania właściwego ustawodawstwa w zakresie zabezpieczenia społecznego w świetle przepisów rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.Urz. UE nr L166/1 z 30 kwietnia 2004 r. z późń. zm.).